Η συντονισμένη επίθεση της Αμερικής και του Ισραήλ κατά του Ιράν, η οποία -σύμφωνα με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ- «προορίζεται» να διαρκέσει «τέσσερις έως πέντε εβδομάδες» εφόσον χρειαστεί, έχει στοιχίσει τη ζωή στον ανώτατο ηγέτη της χώρας, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και έχει επίσης πυροδοτήσει αντίποινα.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι συνέπειες για το φετινό Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου, που θα διεξαχθεί στις ΗΠΑ, τον Καναδά και το Μεξικό, μπορεί να φαίνονται ασήμαντες. Ωστόσο, τα γεγονότα των τελευταίων ημερών έχουν εγείρει ερωτήματα σχετικά με το αν το Ιράν θα στείλει ομάδα στο τουρνουά ή αν η αμερικανική κυβέρνηση -η οποία έχει ήδη απαγορεύσει την είσοδο Ιρανών υπηκόων στις ΗΠΑ, με εξαίρεση τις αθλητικές ομάδες- θα απαγορεύσει τη συμμετοχή του.
Ο γενικός γραμματέας της FIFA, Ματίας Γκράφστρεμ, δήλωσε το Σάββατο ότι «φυσικά, στόχος μας είναι να έχουμε ένα ασφαλές Παγκόσμιο Κύπελλο με τη συμμετοχή όλων», θέση που παραμένει ίδια ακόμα και σήμερα.
Ωστόσο, ο πρόεδρος της ιρανικής ποδοσφαιρικής ομοσπονδίας, Μεχντί Τατζ, επισήμανε σε τοπικά κρατικά μέσα ενημέρωσης ότι «μετά από αυτή την επίθεση, δεν μπορούμε να προσβλέπουμε στο Παγκόσμιο Κύπελλο με ελπίδα», ενώ πρόσθεσε ότι οι «αθλητικοί επικεφαλής της χώρας» θα αποφασίσουν για τη συμμετοχή.
Το Παγκόσμιο Κύπελλο, το οποίο ανήκει και διοργανώνεται από τη FIFA, έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει στις 11 Ιουνίου. Σύμφωνα με το πρόγραμμα το Ιράν θα δώσει και τα τρία παιχνίδια του στον 7ο όμιλο (Group G) στις ΗΠΑ, απέναντι στη Νέα Ζηλανδία (15 Ιουνίου στο SoFi Stadium κοντά στο Λος Αντζελες), το Βέλγιο (21 Ιουνίου επίσης στο SoFi) και την Αίγυπτο (26 Ιουνίου στο Lumen Field στο Σιάτλ). Τι θα συμβεί λοιπόν αν το Ιράν δεν μπορέσει ή δεν θελήσει να δώσει το «παρών» στην κορυφαία ποδοσφαιρική διοργάνωση του πλανήτη;
Οι λόγοι της μη συμμετοχής
Πολλοί είναι οι λόγοι που θα ανάγκαζαν την εθνική ομάδα του Ιράν να μην μπει τελικά στο αεροπλάνο για να ταξιδέψει στις ΗΠΑ. Ο πρώτος να μποϊκοτάρει η ίδια η χώρα τη διοργάνωση, ως απάντηση στις αμερικανικές επιθέσεις. Δεύτερον, διάφοροι φορείς, θα μπορούσαν να κρίνουν, για διαφορετικούς λόγους, ότι η παρουσία της αποστολής στο αμερικανικό έδαφος δεν είναι ασφαλής. Τέλος η αμερικανική κυβέρνηση θα μπορούσε επίσης να απαγορεύσει την είσοδο της αποστολής στη χώρα.
Η κυβέρνηση Τραμπ, τόσο το 2018 όσο και τον τελευταίο χρόνο, έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι όλοι, από ομάδες μέχρι φιλάθλους, είναι ευπρόσδεκτοι σε αυτό το Παγκόσμιο Κύπελλο. Σε επιστολή του 2018, υπογεγραμμένη από τον Τραμπ, έναν μήνα πριν δοθεί από τη FIFA η διοργάνωση στις ΗΠΑ, τον Καναδά και το Μεξικό, ο πρόεδρος αναφέρθηκε σε προηγούμενους Ολυμπιακούς Αγώνες και Παγκόσμια Κύπελλα στην Αμερική τονίζοντας: «Είμαι βέβαιος ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα φιλοξενήσουν το Παγκόσμιο Κύπελλο FIFA 2026 με παρόμοιο ανοιχτό και εορταστικό τρόπο, και ότι όλοι οι επιλέξιμοι αθλητές, αξιωματούχοι και φίλαθλοι από όλες τις χώρες του κόσμου θα μπορούν να εισέλθουν στις Ηνωμένες Πολιτείες χωρίς διακρίσεις».
Δεν είναι σαφές, ωστόσο, αν η αμερικανική κυβέρνηση έχει υπογράψει ποτέ δεσμευτική εγγύηση ή αν ο Τραμπ θα ένιωθε υποχρεωμένος να τηρήσει μια τέτοια δέσμευση. Εχει ήδη απαγορεύσει την είσοδο ταξιδιωτών από το Ιράν και τρεις ακόμη χώρες που συμμετέχουν στο Παγκόσμιο Κύπελλο, με περιορισμένες μόνο εξαιρέσεις για «οποιονδήποτε αθλητή ή μέλος αθλητικής ομάδας, συμπεριλαμβανομένων προπονητών, ατόμων με αναγκαίο υποστηρικτικό ρόλο και άμεσων συγγενών, που ταξιδεύουν για το Παγκόσμιο Κύπελλο, τους Ολυμπιακούς Αγώνες ή άλλη μεγάλη αθλητική διοργάνωση». Το φθινόπωρο, σε αρκετούς Ιρανούς εκπροσώπους του Τύπου αρνήθηκαν βίζα ενόψει της κλήρωσης του Δεκεμβρίου.
Οταν ρωτήθηκε γιατί, ο Αντριου Τζουλιάνι, επικεφαλής της ομάδας εργασίας του Λευκού Οίκου για το Παγκόσμιο Κύπελλο, δήλωσε τότε ότι «κάθε απόφαση για βίζα είναι απόφαση εθνικής ασφάλειας». Αν η FIFA δεν κατάφερε να παρέμβει και να ανατρέψει εκείνες τις αποφάσεις, πιθανότατα δεν θα μπορούσε να αποτρέψει την κυβέρνηση Τραμπ από το να αποκλείσει άτομα ή ακόμη και ολόκληρη ομάδα πριν από το ίδιο το τουρνουά.
Οι κανονισμοί
Αν το Ιράν δεν μπορούσε ή δεν επιθυμούσε να συμμετάσχει, οι κανονισμοί της FIFA παρέχουν στο παγκόσμιο ποδοσφαιρικό όργανο ευρεία διακριτική ευχέρεια να καλέσει ομάδα-αντικαταστάτη ή να προσαρμόσει αναλόγως το τουρνουά.
Το Αρθρο 6 των κανονισμών του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2026 της FIFA, που δημοσιεύθηκαν πέρυσι, αφορά περιπτώσεις μη συμμετοχής — αλλά με περιορισμένη εξειδίκευση.
Ο Κανονισμός 6.5 αφορά περιπτώσεις «ανωτέρας βίας» ή απρόβλεπτου γεγονότος: «Εάν μια Συμμετέχουσα Ομοσπονδία αποσυρθεί ή ένας αγώνας δεν μπορεί να διεξαχθεί ή διακοπεί λόγω ανωτέρας βίας, το εξουσιοδοτημένο οργανωτικό όργανο της FIFA (συμπεριλαμβανομένου του Κέντρου Επιχειρήσεων του Τουρνουά) θα αποφασίσει κατά την απόλυτη διακριτική του ευχέρεια και θα λάβει όποια μέτρα κρίνει αναγκαία».
Ο Κανονισμός 6.7 αναφέρει: «Εάν οποιαδήποτε Συμμετέχουσα Ομοσπονδία αποσυρθεί και/ή αποκλειστεί από το Παγκόσμιο Κύπελλο FIFA 26, η FIFA θα αποφασίσει κατά την απόλυτη διακριτική της ευχέρεια και θα λάβει όποια μέτρα κρίνει αναγκαία. Η FIFA μπορεί να αποφασίσει να αντικαταστήσει τη συγκεκριμένη Συμμετέχουσα Ομοσπονδία με άλλη ομοσπονδία».
Συνεπώς, η FIFA θα είχε ουσιαστικά δύο βασικές επιλογές αν το Ιράν αποσυρόταν, είτε εκουσίως είτε λόγω εξαναγκασμού: να ακυρώσει τους αγώνες του και να προσαρμόσει τους κανονισμούς ώστε ο 7ος όμιλος να λειτουργήσει με τρεις ομάδες ή να αντικαταστήσει το Ιράν με την εθνική ομάδα άλλης χώρας.
Πολύπλοκη η εύρεση αντικαταστάτη
Η εύρεση αντικαταστάτη, ωστόσο, θα ήταν περίπλοκη λόγω του περιορισμένου χρόνου. Φαίνεται απίθανο το Ιράν, ως κράτος και ως εθνική ομάδα, να έχει σύντομα σαφή εικόνα για τη συμμετοχή του στο Παγκόσμιο Κύπελλο. Με τον Τραμπ να επιδιώκει αλλαγή καθεστώτος και να δημιουργούνται κενά εξουσίας στην κορυφή της χώρας, ειδικοί εκτιμούν ότι οι επιπτώσεις των επιθέσεων στο Παγκόσμιο Κύπελλο παραμένουν ασαφείς στο άμεσο μέλλον. Οποιαδήποτε απόσυρση, συνεπώς, θα γινόταν σχετικά την τελευταία στιγμή. Η FIFA και ο επιλεγμένος αντικαταστάτης της θα έπρεπε να κινηθούν άμεσα για να ολοκληρώσουν προετοιμασίες, συμβόλαια και ρυθμίσεις που συνήθως απαιτούν μήνες.
Επίσης, η πολυφασική μορφή των ασιατικών προκριματικών καθιστά δύσκολη την επιλογή αντικαταστάτη με αυστηρά αγωνιστικά κριτήρια. Το Ιράν προκρίθηκε άνετα κατακτώντας την πρώτη θέση στον 1ο όμιλο του τρίτου προκριματικού γύρου της Ασίας. Το Ουζμπεκιστάν, που τερμάτισε δεύτερο, εξασφάλισε επίσης απευθείας πρόκριση. Η τρίτη και τέταρτη ομάδα, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Κατάρ, προχώρησαν σε τέταρτο γύρο, όπου το Κατάρ τελικά εξασφάλισε την πρόκριση. Τα ΗΑΕ, αντίθετα, έχασαν σε αγώνα μπαράζ από το Ιράκ, το οποίο με αυτή τη νίκη κέρδισε θέση σε ακόμη ένα μπαράζ, το διηπειρωτικό μπαράζ στο Μεξικό αργότερα αυτόν τον μήνα. Το Ιράκ θα αντιμετωπίσει είτε τη Βολιβία είτε το Σουρινάμ στις 31 Μαρτίου στο Μοντερέι, με έπαθλο μια θέση στο Παγκόσμιο Κύπελλο. Αν το Ιράκ κερδίσει, τα ΗΑΕ θα μπορούσαν θεωρητικά να είναι επόμενα στη σειρά ως πιθανός αντικαταστάτης του Ιράν. Αν το Ιράκ χάσει, είτε το Ιράκ είτε τα ΗΑΕ θα μπορούσαν να επιλεγούν.
Εναλλακτικά, η FIFA θα μπορούσε να στραφεί εκτός Ασίας. Θα μπορούσε να επιλέξει τον ηττημένο του διηπειρωτικού μπαράζ (Βολιβία ή Σουρινάμ). Σύμφωνα με τους ίδιους της τους κανονισμούς, θα μπορούσε να πράξει κατά την κρίση της.
Υπάρχει προηγούμενο;
Οσον αφορά το Παγκόσμιο Κύπελλο, δεν υπάρχει προηγούμενο στη σύγχρονη εποχή. Η τελευταία φορά που χώρες αποσύρθηκαν από Παγκόσμιο Κύπελλο μετά την πρόκρισή τους ήταν το 1950. Εκείνη τη χρονιά, η Σκωτία και η Τουρκία αποσύρθηκαν πριν από την κλήρωση, η Ινδία και η Γαλλία αποσύρθηκαν μετά την κλήρωση, και το πρώτο τουρνουά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο διεξήχθη με μόλις 13 ομάδες, κατανεμημένες σε δύο ομίλους των τεσσάρων, έναν όμιλο των τριών και έναν των δύο.
Το πιο σχετικό σύγχρονο προηγούμενο είναι το Παγκόσμιο Κύπελλο Συλλόγων FIFA 2025. Τον περασμένο Μάρτιο, λιγότερο από τρεις μήνες πριν από την έναρξη του νέου τουρνουά, η FIFA απέκλεισε τη μεξικανική Λεόν, επικαλούμενη κανόνες περί πολυϊδιοκτησίας συλλόγων. Οι προσφυγές διήρκεσαν έως τις αρχές Μαΐου.
Οταν το Διαιτητικό Δικαστήριο για τον Αθλητισμό απέρριψε τις προσφυγές, στις 6 Μαΐου, η FIFA, αφού είχε εξετάσει εναλλακτικές για μήνες, ανακοίνωσε ότι η Κλαμπ Αμέρικα (ως η υψηλότερα καταταγμένη μεξικανική ομάδα) και η LAFC (ως η ομάδα που είχε ηττηθεί από τη Λεόν πριν από δύο χρόνια στον τελικό της Concacaf που της είχε αρχικά δώσει τη θέση) θα αναμετρηθούν σε αγώνα μπαράζ στις 31 Μαΐου για την τελευταία θέση στο τουρνουά. Η LAFC κέρδισε το μπαράζ και αντικατέστησε τη Λεόν στον 4ο όμιλο.
Θεωρητικά, η FIFA θα μπορούσε να διοργανώσει παρόμοιο μπαράζ για να αντικαταστήσει το Ιράν, εφόσον χρειαστεί. Ωστόσο, το Παγκόσμιο Κύπελλο απαιτεί σημαντικά περισσότερη οργανωτική προετοιμασία σε σύγκριση με το Παγκόσμιο Κύπελλο Συλλόγων. Η ονομασία αντικαταστάτη με προειδοποίηση λίγων εβδομάδων θα δημιουργούσε προκλήσεις.
Παράλληλα βέβαια υπάρχει και το παράδειγμα της UEFA, όταν 10 ημέρες πριν από την έναρξη του Euro 1992, η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία απέκλεισε τη Γιουγκοσλαβία, εξαιτίας του πολέμου, καλώντας στη θέση της τη Δανία, η οποία έφτασε σε ένα ποδοσφαιρικό θαύμα κατακτώντας το τρόπαιο!
Η φιλοξενία
Ενα άλλο ερώτημα που εγείρει είναι το αν η επίθεση στο Ιράν θα μπορούσε να πλήξει γενικά την ασφάλεια της διοργάνωσης. Αν και δεν υπάρχει προηγούμενο χώρα-οικοδέσποινα Παγκοσμίου Κυπέλλου να βομβαρδίζει συμμετέχουσα λιγότερο από τέσσερις μήνες πριν από την πρώτη σέντρα της διοργάνωσης, δεν φαίνεται να υπάρχουν ζητήματα ασφάλειας στην ηπειρωτική επικράτεια των ΗΠΑ που να απορρέουν από τη σύγκρουση. Επίσης, είναι δεδομένο ότι η σχέση Τραμπ – Ινφαντίνο αποκλείει κάθε σκέψη στο να δοθεί αλλού η διεξαγωγή της διοργάνωσης, ούτε υπάρχει κανονισμός που να υποχρεώνει την Παγκόσμια Ομοσπονδία να αναλάβει τέτοια δράση.
Τέλος, αν και υπήρξαν φόβοι ότι θα μπορούσε να υπάρξει μαζικό μποϊκοτάζ, κυρίως από αραβικές χώρες, κάτι τέτοιο δεν φαίνεται ορατό στον ορίζοντα, από τη στιγμή που το Ιράν απάντησε στην επίθεση με τυφλά χτυπήματα -μεταξύ άλλων- στην Ντόχα του Κατάρ, στο Ντουμπάι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, όπως και στη Μανάμα του Μπαχρέιν.
