Σε λίγες μέρες ξεκινούν στην ευρύτερη περιοχή του Μιλάνου οι 25οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες. Οι κορυφαίοι των χειμερινών αθλημάτων θα συγκεντρωθούν από τις 6 έως τις 22 Φεβρουαρίου στην Κορτίνα Ντ’Αμπέτσο, όπως είχε συμβεί και το 1956, μεταξύ των οποίων και πέντε Ελληνες αθλητές.
Στα αγωνίσματα των δρόμων αντοχής θα αγωνιστούν, ο Απόστολος Αγγέλης στα 15 χλμ. ελεύθερο ανδρών, η Κωνσταντίνα Χαραλαμπίδου στα 10 χλμ. ελεύθερο γυναικών και η Νεφέλη Τίτα στα 10 χλμ. ελεύθερο καθώς και στο κλασσικό σπριντ γυναικών. Στο αλπικό σκι θα συμμετάσχουν οι Μαρία Ελένη Τσιόβολου στη γιγαντιαία κατάβαση και στο σλάλομ γυναικών και Αλέξανδρος Γκιννής, ο οποίος θα είναι και ο Σημαιοφόρος της ελληνικής αποστολής, στο σλάλομ ανδρών.
Μέχρι όμως να φτάσουμε στην τελετή έναρξης στο ιστορικό «Σαν Σίρο» την Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου, οι Ιταλοί διοργανωτές, εκτός από τα συνήθη θέματα που έπρεπε να λύσουν, όσον αφορά μια τόσο μεγάλη διοργάνωση, είχαν ακόμα ένα: αυτό της διαφθοράς.
Πριν από μερικούς μήνες και συγκεκριμένα στις 8 Οκτωβρίου του 2025, η Επαρχιακή Διοίκηση των Καραμπινιέρι στο Μπελούνο εξέδωσε δελτίο Τύπου ανακοινώνοντας τρεις συλλήψεις, στο αποκορύφωμα μιας έρευνας διάρκειας ενός έτους που είχε ονομαστεί «Επιχείρηση Reset». Οι δύο από τους τρεις συλληφθέντες ήταν αδέλφια, γνωστά μέλη των διαβόητων ultras της Λάτσιο των «Irriducibili», όπως αναφερόταν στο δελτίο και είχαν καυχηθεί ότι είχαν προσωπικές σχέσεις με τον πρώην αρχηγό φαμίλιας, Φαμπρίτσιο Πισκιτέλι, ο οποίος δολοφονήθηκε το 2019. Τα εγκλήματα για τα οποία συνελήφθησαν οι αδελφοί δεν είχαν διαπραχθεί στη Ρώμη, αλλά 400 χιλιόμετρα βορειότερα, στο μικρό αλπικό χιονοδρομικό θέρετρο της Κορτίνα ντ’ Αμπέτσο, όπου για τις επόμενες τρεις εβδομάδες, θα φιλοξενήσει τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες.
Εκβιασμοί και εκφοβισμοί
Οι αδελφοί εξακολουθούν να αναμένουν τη δίκη τους, αλλά η τοπική εισαγγελία ισχυρίζεται ότι διαχειρίζονταν μια επιχείρηση χωρισμένη σε τρεις φάσεις. Η πρώτη ήταν η κατάληψη του ελέγχου του δικτύου διακίνησης ναρκωτικών στην Κορτίνα, η δεύτερη η ανάληψη του ελέγχου τριών τοπικών νυχτερινών κέντρων στην περιοχή. Η τρίτη η εκβίαση του τοπικού δημοτικού συμβουλίου ώστε να τους αναθέσει τις κατασκευαστικές συμβάσεις για τα έργα των Αγώνων. Μεταξύ των στοιχείων που διαθέτει η εισαγγελία, είναι ένα σημείωμα στο κινητό ενός από τους αδελφούς που έλεγε: «Θέλουμε την περιοχή του νεκροταφείου για τα γκαράζ, το πρώην ζαχαροπλαστείο, τον παράδρομο, τον νέο περιφερειακό δρόμο και την κατασκευή του τουριστικού χωριού».
Σύμφωνα με τη Διεύθυνση Ερευνών κατά της Μαφίας (DIA) της ιταλικής κυβέρνησης, το 38% όλων των μέτρων που ελήφθησαν στην Ιταλία το 2024, αφορούσαν τον κατασκευαστικό τομέα, όταν περίπου 200 εργοτάξια δημόσιων έργων ερευνήθηκαν για ύποπτη διείσδυση του οργανωμένου εγκλήματος. Το τελευταίο μεγάλο γεγονός που πραγματοποιήθηκε στο Μιλάνο, η Παγκόσμια Έκθεση του 2015, είχε στιγματιστεί από τη διαφθορά γύρω από τις κατασκευαστικές συμβάσεις. Η Expo κόστισε 2,6 δισ. ευρώ. Ο λογαριασμός για τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες ξεπερνά κατά πολύ το διπλάσιο του συγκεκριμένου ποσού.
Η DIA ανέφερε επίσης στο κοινοβούλιο ότι «οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες αποτελούν ένα σημαντικό γεγονός για τα εγκληματικά συνδικάτα που ενδιαφέρονται να αποκτήσουν ερείσματα στις διαδικασίες ανάθεσης διαγωνισμών». Το 2024 «ελήφθησαν 50 μέτρα κατά της Μαφίας» μόνο στη Λομβαρδία. Ένα από αυτά εκδόθηκε κατά κατασκευαστικής εταιρείας που εργαζόταν στην δημιουργία υπόγειου χώρου στάθμευσης, ενταγμένου στο «Σχέδιο Έργων για τους Ολυμπιακούς Αγώνες Μιλάνο–Κορτίνα 2026», αφού «διαπιστώθηκε ότι τα στελέχη της εταιρείας είχαν προσωπικές και επαγγελματικές σχέσεις με μέλη διαφόρων συμμοριών της ’Ndrangheta».
Οι δύο αδελφοί δεν ήταν μέλη της μαφίας, σύμφωνα με τον εισαγγελέα, αλλά κατηγορήθηκαν ότι χρησιμοποίησαν τη «μαφιόζικη μέθοδο»: εκβιασμό, εξαναγκασμό και εκφοβισμό. Οι καταγγελίες αναφέρουν ότι οι άνδρες απείλησαν και ξυλοκόπησαν αντιπάλους εμπόρους ναρκωτικών, έσυραν έναν ιδιοκτήτη νυχτερινού κέντρου στο δάσος υπό την απειλή όπλου και προσπάθησαν να διαφθείρουν έναν δημοτικό σύμβουλο προσφέροντας να του εξασφαλίσουν ψήφους με αντάλλαγμα κατασκευαστικές συμβάσεις και στη συνέχεια -όταν αρνήθηκε να συνεργαστεί- τον απείλησαν. «Αυτή είναι η Κορτίνα, εδώ εμείς κάνουμε κουμάντο», φέρονται να είπαν κατά τη σύλληψή τους. «Δεν είμαι ένας μικροεγκληματίας της επαρχίας, είμαι το αφεντικό και θα λύσουμε αυτό το θέμα με τα όπλα».
Κάθε πρόβλημα, έχει λύση
Αν η Ιταλία έχει προβλήματα, έχει και λύσεις. «Είναι κάπως κυκλικό», λέει ο Λεονάρντο Φεράντε, μέλος του συμβουλίου της οργάνωσης Libera που μάχεται τη μαφία. «Η Ιταλία είναι γνωστή ως η χώρα της μαφίας, αλλά θα έπρεπε να είναι γνωστή και ως η χώρα του κινήματος κατά της μαφίας». Η Libera ιδρύθηκε το 1994 από τον δραστήριο ιερέα Λουίτζι Τσιότι, με αρχικό στόχο τη συλλογή ενός εκατομμυρίου υπογραφών για την προώθηση ενός νόμου που θα επέτρεπε την επαναχρησιμοποίηση των αγαθών που κατασχέθηκαν από εγκληματικές οργανώσεις. Πριν από καιρό δημιούργησαν ένα ριζοσπαστικό πρόγραμμα που ονομάζεται «Open Olympics 26», σε μια προσπάθεια να καταστήσουν πιο διαφανείς τις διαδικασίες δημόσιων συμβάσεων γύρω από τους Χειμερινούς Αγώνες. Το σημαντικότερο επίτευγμα του «Open Olympics 26» ήταν ότι κατάφερε να δεσμεύσει τους διοργανωτές, να δημοσιεύουν όλες τις οικονομικές τους συναλλαγές σε μία ενιαία δημόσια πύλη, η οποία ενημερώνεται κάθε 45 ημέρες. Χάρη σε αυτό, έγινε γνωστό ότι μόνο 1,6 δισ. ευρώ δαπανώνται για την υλοποίηση των Αγώνων, ενώ τα υπόλοιπα 4,12 δισ. ευρώ αφορούν συναφή έργα, συμπεριλαμβανομένων ενός εντυπωσιακού ποσού 2,816 δισ. ευρώ για τη βελτίωση οδικών αρτηριών και ότι περισσότερα από τα μισά έργα δεν θα ολοκληρωθούν παρά μόνο μετά το τέλος των Αγώνων, με το τελευταίο να έχει προγραμματιστεί για το 2033.
«Η πρωτοβουλία γεννήθηκε το φθινόπωρο του 2023, μεταξύ των πολιτών και των θεσμικών φορέων. Και λοιπόν, μετά από χρόνια αυτής της προσπάθειας διαλόγου, αρχίσαμε να οργανώνουμε μια κοινότητα και ένα δίκτυο ενώσεων που ζητούσαν διαφάνεια και λογοδοσία», εξηγεί ο Φερράντε. «Όλα όσα είναι σήμερα γνωστά για τους Ολυμπιακούς Αγώνες σε επίπεδο δεδομένων είναι άμεσο αποτέλεσμα της δράσης των ιταλικών πολιτών».
Χάρη στο έργο τους, για παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι το 60% των 98 ολυμπιακών έργων που αναφέρονται στην πύλη πραγματοποιήθηκαν χωρίς καμία μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. «Στην Ιταλία έχουμε ισχυρούς νόμους για τη διαφάνεια, αλλά έχουμε πολλά… παράθυρα, και κάποια από από αυτά είναι οι Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες». Η συνάδελφος του Φερράντε, Ελίζα Ορλάντο, προσθέτει: «Είναι ένα πολύ ιταλικό πρόβλημα. Το έχουμε δει και σε άλλα μεγάλα γεγονότα, όπως η Παγκόσμια Έκθεση στο Μιλάνο πριν από 10 χρόνια. Φτάνουμε σε μια κατάσταση όπου τα πράγματα μετατρέπονται σε έκτακτη ανάγκη. Πρέπει να παραδώσουμε πριν από την ημερομηνία έναρξης του γεγονότος, και αυτό οδηγεί σε εξαιρέσεις, όχι μόνο ως προς τη διαφάνεια, αλλά μερικές φορές και ως προς τις διαδικασίες στις δημόσιες συμβάσεις».
Λιγότερο ελκυστικές για τη μαφία
Όσο πιο διαφανείς είναι οι συναλλαγές, τόσο λιγότερο ελκυστικές γίνονται για το οργανωμένο έγκλημα. Αυτό έχει επιτευχθεί μόνο εν μέρει. Η Libera έχει πιέσει για μεγαλύτερη αποκάλυψη γύρω από την υπεργολαβία, και ένα ολόκληρο τμήμα του ολυμπιακού έργου βρίσκεται εκτός της πύλης, στα χέρια ιδιωτικών εταιρειών.
Τρεις από τους τελευταίους έξι Ολυμπιακούς Αγώνες, στο Σότσι, το Ρίο και το Τόκιο, συνδέθηκαν με τεράστια σκάνδαλα διαφθοράς.
Σε μια εποχή όπου όλο και λιγότερες πόλεις είναι πρόθυμες να προχωρήσουν σε προτάσεις υποψηφιότητας λόγω της δημόσιας δυσπιστίας για το κόστος (το Όσλο, η Στοκχόλμη, το Ίνσμπρουκ, το Σιόν και το Κάλγκαρι αποσύρθηκαν από τους διαγωνισμούς για τη διοργάνωση των Αγώνων του 2022 και του 2026), το πρόγραμμα «Open Olympics» αποτελεί ένα ριζοσπαστικό βήμα προς την αντιμετώπιση ορισμένων από αυτά τα μακροχρόνια προβλήματα. Η ομάδα ήδη συνεργάζεται με οργανώσεις στη Γαλλία για να αναπαράγει αυτή τη δουλειά πριν από τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2030, που θα διεξαχθούν στην άλλη πλευρά των Άλπεων.
«Ο κίνδυνος εγκληματικής διείσδυσης υπάρχει παντού, όχι μόνο στην Ιταλία. Αλλά εδώ στην Ιταλία έχουμε τα “γυαλιά” που μας επιτρέπουν να αναγνωρίζουμε την εγκληματική διείσδυση όταν συμβαίνει», λέει ο Φερράντε. «Ο τρίτος μας στόχος είναι να δημιουργήσουμε μια διεθνή πολιτική παρακαταθήκη. Θέλουμε να δημιουργήσουμε ένα διεθνές κίνημα για τη διαφάνεια των Ολυμπιακών Αγώνων».
