«Οι λογαριασμοί είναι ήδη αυξημένοι 30%-40%. Εσείς, δηλαδή, πόσο θα θέλατε να έχουν αυξηθεί; 60%; 70%; 80%; Αν, πάντως, τους είχαμε αφήσει να αυξηθούν τόσο χωρίς να τους επιδοτούμε, δεν θα μπορούσα ούτε εγώ να πληρώσω. Ειλικρινά. Δεν κάνω πλάκα. Δεν θα μπορούσα».
Το ταλαιπωρημένο λάπτοπ που έχει μπροστά του δείχνει ότι ο κυβερνητικός παράγοντας που μιλάει για το ενεργειακό έχει δουλέψει πολύ με τα νούμερα. Εχει μπροστά του τα σενάρια για τις τιμές του φυσικού αερίου και μπορεί, σε κάθε ενδεχόμενο, να προβλέψει το κόστος των κρατικών επιδοτήσεων για τους επόμενους μήνες. Χτυπάει το φαγωμένο πληκτρολόγιο με αγανάκτηση. Δεν έχει αγανακτήσει με εκείνους που λένε ότι η κυβέρνηση δίνει λίγα. Αυτού του είδους η πλειοδοτική αντιπολίτευση είναι μπανάλ κι αναμενόμενη. Εχει αγανακτήσει με τους άλλους, που ισχυρίζονται ότι η κυβέρνηση δίνει πολλά· ότι σπαταλά χρήμα προκειμένου να μετριάσει, διά των λογαριασμών του ρεύματος, και το δικό της πολιτικό πρόβλημα.
Ενα από τα επιχειρήματα του κυβερνητικού παράγοντα είναι ότι, αν η κυβέρνηση δεν φρόντιζε να φτιάξει τον δαπανηρό μηχανισμό αναχαίτισης των αυξήσεων, χιλιάδες οικιακοί καταναλωτές θα κινδύνευαν να πιαστούν σε παγίδα χρεών, σε βαθμό που δεν έχουμε δει από τα χρόνια της χρεοκοπίας. Αυτοί οι άνθρωποι είτε θα κατέληγαν να μην πληρώσουν τους φόρους τους προκειμένου να πληρώσουν το ρεύμα είτε θα αδυνατούσαν να αντεπεξέλθουν και στα δύο. Οπότε το κράτος, ακόμη κι αν δεν είχε κοινωνική ευαισθησία, θα είχε και κυνικά κάθε λόγο να προστατεύσει τους φορολογουμένους, χωρίς όλο το βάρος αυτής προστασίας να πέφτει στον προϋπολογισμό (βλ. ρεπορτάζ στην Οικονομία για τις πηγές που καλύπτουν το κόστος επιδοτήσεων).
Το πώς θα αμβλυνθεί το βάρος για τους καταναλωτές –πώς θα ελεγχθεί η τελική τιμή– ίσως είναι η εύκολη εξίσωση. Το αληθινά δύσκολο θα είναι αν φτάσουμε να έχουμε τα λεφτά, χωρίς όμως να διατίθεται στην αγορά το αγαθό. Θα έχουμε να διαθέσουμε τη δημοσιονομική καβάτζα από την υπεραπόδοση του τουρισμού. Αλλά δεν θα βρίσκουμε να αγοράσουμε αέριο.
Αυτή η ένδεια φαίνεται τώρα σαν συνέπεια του πολέμου. Μπορεί όμως να είναι μόνο η πρόγευση μιας νέας ιστορικής συνθήκης, κατά την οποία όχι μόνο θα σπανίζουν οι φυσικοί πόροι, λόγω κλιματικής κρίσης, αλλά και η ασφάλεια θα τείνει να κατισχύσει του οικονομικού συμφέροντος στο παγκόσμιο εμπόριο. Η τροπή που έχουν πάρει οι σχέσεις της Δύσης με τη Ρωσία και την Κίνα δείχνουν ότι η γεωπολιτική διεκδικεί πάλι τα πρωτεία έναντι της οικονομίας.
Το πολιτικό σύστημα πρέπει να βρει τη γλώσσα για να εξηγήσει τη νέα πραγματικότητα. Πρέπει το ίδιο να προσαρμόσει το συνταγολόγιό του σε έναν κόσμο όπου η αφθονία δεν είναι πια αυτονόητη. Πρέπει να σκεφτεί πώς θα επιτύχει κοινωνική συνοχή και δικαιοσύνη με λιγότερα αγαθά.
Τι να σκεφτεί όμως ένα πολιτικό σύστημα επισυνδεδεμένο με τον αφαλό του;
Εκτροπές
Υποσχεθήκατε κανονικότητα. Και κάνατε εκτροπή. Από τα συνθήματα που εκσφενδόνισε ο Αλέξης Τσίπρας κατά του Κυριάκου Μητσοτάκη, αυτό αντανακλά την ουσία της εξαετούς πλέον αντιπαράθεσής τους. Από το 2016 η στρατηγική του Μητσοτάκη ήταν να εμφανιστεί ως δύναμη που εγγυάται την κανονικότητα απέναντι στη λαϊκιστική έξαρση της χρεοκοπίας. Το κεφάλαιο που χτίστηκε πάνω σε αυτήν την επαγγελία τοκίστηκε, παρά κλονίστηκε, μετά το 2019. Ο Μητσοτάκης εξακολουθεί να εκπροσωπεί την προσδοκία των μεσαίων στρωμάτων για πολιτική και οικονομική σταθερότητα. Αν οι παρακολουθήσεις μπορούν να διασαλεύσουν αυτήν την τροχιά, δεν είναι επειδή ο Τσίπρας καταγγέλλει εκτροπή. Είναι μάλλον επειδή η κυβέρνηση αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη γλώσσα της κανονικότητας για να αμυνθεί σε όσα δεν μπορεί να απαντήσει. Ο πρωθυπουργός αναγκάστηκε προχθές στη Βουλή να βουτήξει στο παρελθόν – στον Καμμένο και στον Βαρουφάκη· αναγκάστηκε να δανειστεί τα μέσα της αντιπολιτικής, γιατί τα όρια της καθαρά πολιτικής απολογίας που του επιβάλλει η φύση της υπόθεσης είναι πολύ στενά.
