Στην καρδιά του θέρους, και με τόσα συναρπαστικά να μας απασχολούν –από την πάντα περιπετειώδη ελληνική πολιτική σκηνή έως την αποκάλυψη ότι η πρωθυπουργός της Φινλανδίας χορεύει σε ιδιωτικά πάρτι–, ουδείς ξεφεύγει από την ανησυχία για τον δύσκολο χειμώνα που έρχεται. Καθοριστικός για τις εξελίξεις θα είναι ο πόλεμος στην Ουκρανία, καθώς η πολιτική που θα εφαρμόσει η Μόσχα για να εκβιάσει τους Ευρωπαίους να μη στηρίξουν το Κίεβο θα κρίνει την επάρκεια και το κόστος της ενέργειας στην Ενωση. Αυτό, με τη σειρά του, θα επιβαρύνει και τον πληθωρισμό, με κίνδυνο οι ψηλές τιμές να οδηγήσουν σε πολιτικό αναβρασμό. Ο κίνδυνος για κάθε χώρα-μέλος και για τη συνοχή της Ενωσης είναι ορατός. Η πολιτική του Βλαντιμίρ Πούτιν, όμως, είναι υψηλού ρίσκου, κάτι που ίσως οι ζεστές ημέρες του Αυγούστου κρύβουν: εάν επιχειρήσει να στερήσει τους Ευρωπαίους από το ρωσικό φυσικό αέριο τελείως ή αν αυξήσει την τιμή σε σημείο που δεν αντέχουν οι οικονομίες τους, οι χώρες της Ε.Ε. θα αναγκαστούν να αντιδράσουν με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα εναντίον της Ρωσίας απ’ ό,τι έδειξαν έως τώρα. Με άλλα λόγια, ο Πούτιν θέτει τις χώρες-μέλη και την ίδια την Ενωση προ διλήμματος: ή θα συνεχίσουν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από αυτόν ή θα συμβάλουν στην ήττα του.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία ξύπνησε τους Ευρωπαίους για τον κίνδυνο που προκαλεί η μεγάλη εξάρτησή τους από τη φθηνή ρωσική ενέργεια. Ούτε στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου υπήρξε σκέψη πως η Ρωσία θα μπορούσε να κόψει τις προμήθειες προς την Ευρώπη, επειδή ήταν γνωστό ότι η Ρωσία είχε ανάγκη αυτές τις εξαγωγές, οι οποίες τελευταίως αποτελούσαν το 75% του συνόλου των εξαγωγών φυσικού αερίου της. Γι’ αυτό η Γερμανία έφθασε να εξαρτάται σε τέτοιο βαθμό από το ρωσικό αέριο, γι’ αυτό η γερμανική κυβέρνηση δυσκολεύεται να βρει διέξοδο που θα έχει το μικρότερο δυνατό κόστος για την οικονομία της. Εάν ο Πούτιν τραβήξει πολύ το σχοινί, η Γερμανία και άλλες χώρες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη Ρωσία για το αέριό τους, θα περάσουν δύο πολύ δύσκολους χειμώνες, αφού το 45% των εισαγωγών φυσικού αερίου στην Ε.Ε. είναι από τη Ρωσία. Η Ρωσία, όμως, θα αντιμετωπίσει και αυτή μεγάλες δυσκολίες, αφού δεν έχει ούτε εναλλακτικές πηγές εισοδήματος, ούτε τον τρόπο να εκτρέψει περισσότερο αέριο προς άλλες αγορές. Οι αγωγοί που οδηγούν στην Ε.Ε. δεν συνδέονται με αυτούς που προμηθεύουν την Κίνα κ.ά.
Ο Πούτιν θέτει τις χώρες-μέλη και την ίδια την Ε.Ε. προ διλήμματος: ή θα συνεχίσουν να εξαρτώνται ενεργειακά σε μεγάλο βαθμό από αυτόν ή θα συμβάλουν στην ήττα του.
Ενώ οι οικονομίες των δημοκρατιών της Ευρώπης θα υποστούν σοβαρότατο πλήγμα, οδηγώντας πιθανώς σε πολιτικές εξελίξεις, αυτές έχουν τη δυνατότητα και να αναζητήσουν εναλλακτικές πηγές ενέργειας, και να αφομοιώσουν τη δυσαρέσκεια των πολιτών μέσα από πολιτικές διεργασίες. Η Ρωσία δεν διαθέτει εναλλακτικές αγορές για τις τεράστιες ποσότητες αερίου που εξάγει προς την Ε.Ε. Την ίδια ώρα, ο πόλεμος εξαντλεί ολοένα περισσότερα αποθέματα χρήματος και στρατιωτικού υλικού, χωρίς τις ρωσικές δυνάμεις να κερδίζουν έδαφος. Η Ρωσία, δηλαδή, βρίσκεται σε ευάλωτη θέση. Και ο Πούτιν, ως απόλυτος άρχων, φέρει την ευθύνη μόνος του για όσα έγιναν και για ό,τι ακολουθήσει. Μόνο εντείνοντας ακόμη περισσότερο την καταπίεση των συμπολιτών του θα μπορέσει να ελέγξει την κατάσταση.
Η Ε.Ε. σήμερα αντιμετωπίζει την επιθετικότητα του Πούτιν με μάτια ανοιχτά, κάτι που δεν κατάφερε το 2014, όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Κριμαία, την προσάρτησε και στήριξε αποσχιστικά κινήματα στην ανατολική Ουκρανία. Εως την αρχή του πολέμου στις 24 Φεβρουαρίου, ουδείς πίστευε ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να αντισταθεί σε γενική ρωσική εισβολή. Πιθανώς αυτός ήταν ο λόγος που οι κυβερνήσεις και οι θεσμοί της Ε.Ε. έκαναν πως δεν υπήρχε άλλος δρόμος από το να συνεργάζονται με τη Ρωσία, σαν να μη συνέβαινε τίποτα. Οι πολιτικοί συχνά επιλέγουν να εθελοτυφλούν όταν ένα πρόβλημα φαίνεται άλυτο και, κυρίως, όταν δεν τους απειλεί άμεσα. Η ηρωική αντίσταση των Ουκρανών, με την ισχυρή αλλά και «σπασμωδική» βοήθεια που λαμβάνουν από τις ΗΠΑ, τη Βρετανία και χώρες-μέλη της Ε.Ε., μπορεί να επεκτείνει τη διάρκεια του πολέμου και να προκαλεί οικονομικές δυσκολίες στην Ενωση και εντάσεις μεταξύ των μελών (όπως δείχνει η στάση της Ουγγαρίας). Ομως, τους προσφέρει πολύτιμο χρόνο για να οργανώσουν την άμυνά τους εναντίον μιας απειλής για τη συνοχή και την ευημερία τους.
Η ρουτίνα του πολέμου, οι πιο χαλαρές ανάγκες για ενέργεια το καλοκαίρι, η σχετική σιωπή Ευρωπαίων ηγετών τις τελευταίες εβδομάδες ίσως δημιουργούν την ψευδαίσθηση πως η κατάσταση παγιώνεται, ότι ο Πούτιν θα παραμένει ρυθμιστής των εξελίξεων και οι Ευρωπαίοι θα υποχρεώνονται να προσαρμόζονται στις αποφάσεις του. Επειτα από μεγάλο διάστημα ομφαλοσκόπησης στη Γερμανία, ωστόσο, ολοένα περισσότερα πολεμοφόδια φθάνουν στην Ουκρανία και πιθανώς σύντομα να υπάρξει ισχυρή αντεπίθεση των Ουκρανών. Ο Πούτιν, που μας δίδαξε να περιμένουμε τα χειρότερα απ’ αυτόν, θα θελήσει να πιέσει τους Ευρωπαίους ολοένα και περισσότερο. Πρώτα, όπως έπραξε την Παρασκευή, με την απειλή «ατυχήματος» στον πυρηνικό σταθμό Ζαπορίζια που οι δυνάμεις του κατέχουν, και, συνεχώς, με όπλο την ενέργεια. Αυτό που ίσως δεν λογαριάζει επαρκώς είναι ότι εάν οι Ευρωπαίοι νιώσουν άμεσα την απειλή εναντίον τους, δεν θα έχουν άλλη επιλογή από το αντέξουν τη στέρηση του ρωσικού αερίου, να συμβάλουν στην ήττα της Ρωσίας και να ενισχύσουν τους μεταξύ τους πολιτικούς και αμυντικούς δεσμούς.
