Σχεδόν δύο εβδομάδες μετά την έναρξη της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης κατά του Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να μην ξέρει τι του γίνεται. Το πρωί τερματίζει όπου να ’ναι τον πόλεμο (τον οποίο αποκάλεσε επανειλημμένως «εκδρομή» σε συνέντευξη Τύπου), το βράδυ δηλώνει ότι θα φτάσει μέχρι τέλους (ποιου τέλους;) και την επόμενη μέρα πάλι απ’ την αρχή. Η επίθεση στο Ιράν, ωστόσο, είναι o πόλεμος με τη λιγότερη υποστήριξη από την κοινή γνώμη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά. Η τιμή της βενζίνης σκαρφαλώνει και τα αντιπυραυλικά αποθέματα των ΗΠΑ εξαντλούνται με ταχείς ρυθμούς. Εν τω μεταξύ, το καθεστώς της Τεχεράνης, μολονότι βαριά τραυματισμένο, δεν δείχνει σημάδια ενδόρρηξης, ενώ έδειξε να αψηφά τον παρανοϊκό πλανητάρχη διορίζοντας ως Ανώτατο Ηγέτη, στη θέση του δολοφονημένου Αλί Χαμενεΐ, τον εξίσου σκληροπυρηνικό γιο του. και ο πολύπαθος ιρανικός λαός, με φρέσκιες τις πληγές από τη σφαγή του Ιανουαρίου, δεν έχει δείξει διάθεση για νέο ξεσηκωμό.
Θα διεκδικήσει ο Τραμπ πρόωρη διέξοδο, διακηρύττοντας ότι η αποστολή (όποια κι αν ήταν αυτή) εξετελέσθη; Θα επιμείνει, εξακολουθώντας να ελπίζει ότι μπορεί να πετύχει η συνταγή της Βενεζουέλας κατά των μουλάδων; Κανείς δεν ξέρει – σχεδόν σίγουρα συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου. Και αυτό είναι πραγματικά ανατριχιαστικό.
Ως συνήθως, μπορείτε να μου στείλετε τα σχόλιά σας στο [email protected] και να με ακολουθήσετε στο Bluesky (@yanpal.bsky.social).
*Στην αρχική αποστολή του newsletter της περασμένης εβδομάδας μας ξέφυγε η κατάληξη του ουδέτερου επιθέτου στον τίτλο (Trumpiana αντί Trumpianum). Λυπούμαστε για το ατόπημα.
SIT REP, ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΙΙ. Το βράδυ της Τρίτης οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι έπληξαν 16 ναρκοθετικά σκάφη του Ιράν, για να αποτρέψουν τη ναρκοθέτηση των Στενών του Ορμούζ. Σύμφωνα με το Reuters, ωστόσο, το Ιράν έχει τοποθετήσει περίπου μία ντουζίνα νάρκες στο κρίσιμο πέρασμα. Αν τοποθετηθούν περισσότερες, ενδέχεται να χρειαστεί πολλές εβδομάδες για να καθαρίσει η περιοχή και να θεωρηθεί ασφαλής για τη ναυσιπλοΐα. Οι συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία θα είναι ολέθριες.
Πέντε πλοία (τα δύο ελληνικών συμφερόντων) δέχθηκαν επίθεση χθες – δύο δεξαμενόπλοια στο ιρακινό λιμάνι της Βασόρας και τρία πλοία εμπορευματοκιβώτια κοντά στα Στενά του Ορμούζ. Τουλάχιστον ένας ναυτικός έχασε τη ζωή του. Το Ιράν ανέλαβε την ευθύνη για ένα από τα χτυπήματα. Το Ισραήλ έπληξε ξανά τα νότια προάστια της Βηρυτού, επιχειρώντας κατά της Χεζμπολάχ, η ανθεκτικότητα της οποίας, ειδικά μετά το συντριπτικό χτύπημα του Σεπτεμβρίου του 2024, έχει εκπλήξει το Τελ Αβίβ.
Η ισραηλινή αεροπορία το Σαββατοκύριακο χτύπησε δεξαμενές πετρελαίου στην Τεχεράνη, καλύπτοντας την ατμόσφαιρα με τοξικές αναθυμιάσεις και προκαλώντας μαύρη βροχή πάνω από την ιρανική πρωτεύουσα – και οδηγώντας, σύμφωνα με το Axios, σε παρέμβαση του Λευκού Οίκου για την αναστολή βομβαρδισμών των ενεργειακών υποδομών. Επίσης το Σαββατοκύριακο, οι Ιρανοί κατηγόρησαν τις ΗΠΑ ότι βομβάρδισαν ένα εργοστάσιο αφαλάτωσης – και ένα ιρανικό drone προκάλεσε ζημιές σε εργοστάσιο αφαλάτωσης στο Μπαχρέιν. (Οι χώρες του Περσικού είναι βαθιά εξαρτημένες από την αφαλάτωση για το νερό που καταναλώνουν.)
Παρά τις αναφορές την προηγούμενη εβδομάδα περί εμπλοκής τους στην προσπάθεια αποσταθεροποίησης του καθεστώτος, οι Ιρανοί Κούρδοι έχουν μείνει εκτός μάχης. Σε αυτό έχει συμβάλλει η πικρή πρόσφατη εμπειρία των ομοεθνών τους στη Συρία. Πηγή των Ιρανών Κούρδων είπε στο Reuters ότι η ηγεσία τους ανησυχεί για το ενδεχόμενο να «προδοθούν» από τους Αμερικανούς. Όπως δήλωσε στο πρακτορείο ένας 26χρονος Κούρδος στην περιοχή: «Εμείς οι Κούρδοι εδώ στη Συρία, ειδικότερα, είχαμε μια αρνητική εμπειρία με τους Αμερικανούς στη Συρία και την εγκατάλειψη των κουρδικών κινημάτων αντίστασης».
Εν τω μεταξύ, οργή και θλίψη έχει προκαλέσει η καταστροφή πολιτιστικών μνημείων στην Τεχεράνη, το Ισφαχάν και αλλού, κάποια που έχουν επιβιώσει πολλούς αιώνες πολέμων και ταραχών, κυρίως από ισραηλινές βόμβες. Η UNESCO εξέφρασε τη «βαθιά ανησυχία» της για τις ζημιές σε Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς στη χώρα.
Σε 12 μέρες πολέμου, οι νεκροί έχουν ξεπεράσει τους 1.800, συμπεριλαμβανομένων άνω των 1.200 στο Ιράν και επτά Αμερικανών.
O,TI ΤΟΥ ΦΑΝΕΙ. Η επικοινωνιακή ασυναρτησία του Τραμπ σχετικά με τον πόλεμο και τις επιδιώξεις του συνεχίστηκε και αυτήν την εβδομάδα. Έχοντας πει την περασμένη Παρασκευή ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν θα σταματήσουν έως ότου υπάρξει «συνθηκολόγηση άνευ όρων» από το Ιράν, τη Δευτέρα έλεγε ότι ο πόλεμος «έχει σχεδόν ολοκληρωθεί» και ότι θα λήξει «πολύ σύντομα». Παράλληλα, όμως, τόνιζε «θα πάμε πολύ πιο μακριά» και ότι οι εχθροπραξίες δεν θα τερματιστούν «ώσπου ο εχθρός να ηττηθεί ολοκληρωτικά και αποφασιστικά». Παράτολμες ιδέες, που απαιτούν σημαντική εμπλοκή χερσαίων δυνάμεων, όπως η κατάληψη της νήσου Χαργκ (από όπου διεξάγεται το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου) ή η απόπειρα εξαγωγής των περίπου 400 κιλών υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, εξακολουθούν να διακινούνται στο δημόσιο διάλογο.
Αν έχει υπάρξει συνεπής σε κάτι ο Τραμπ, είναι το εξής: ότι θέλει να έχει τον τελικό λόγο – και να φανεί ότι έχει τον τελικό λόγο – στην επιλογή της επόμενης ιρανικής ηγεσίας. Με αυτό ως δεδομένο, η επιλογή του Χαμενεΐ του Νεότερου από το καθεστώς του χαλάει τη σούπα και ενισχύει το κίνητρο παράτασης του πολέμου.
Η πίεση για παράταση και διεύρυνση των επιχειρήσεων προέρχεται και από το Τελ Αβίβ. Ενώ ο Τραμπ τη Δευτέρα μιλούσε για το ενδεχόμενο πρόωρου τερματισμού του πολέμου, ο Μπενγιαμίν Νετανιάχου μιλούσε ξανά για το στόχο στήριξης του ιρανικού λαού για την «αποτίναξη της τυραννίας» των μουλάδων (κάτι που προϋποθέτει τη χρήση χερσαίων δυνάμεων). Οι ηγέτες των δύο χωρών, που αμφότεροι (είτε απευθείας είτε μέσω των κομμάτων τους) θα βρεθούν ενώπιον των ψηφοφόρων τους φέτος, αντιμετωπίζουν πολύ διαφορετικά πολιτικά σκηνικά. Η πλειοψηφία της αμερικανικής κοινής γνώμης είναι κατά του πολέμου (μόλις 27% είναι υπέρ σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ipsos για το Reuters, ενώ σε καμία δημοσκόπηση το ποσοστό δεν ξεπερνά το 50%. Αντιθέτως, περίπου 4 στους 5 Ισραηλινούς τάσσονται υπέρ της επίθεσης στο Ιράν.
«ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ» ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ. Στα πρώτα δημόσια σχόλιά του μετά την έναρξη των εχθροπραξιών, ο επικεφαλής της σαουδαραβικής Aramco, της μεγαλύτερης πετρελαϊκής εταιρείας στον κόσμο, είπε την Τρίτη ότι ο αντίκτυπος ενός παρατεταμένου πολέμου θα ήταν «καταστροφικός» για την αγορά πετρελαίου. «Παρ’ ότι έχουμε αντιμετωπίσει διαταραχές στο παρελθόν, αυτή είναι μακράν η μεγαλύτερη κρίση που έχει αντιμετωπίσει η βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου της περιοχής», δήλωσε σε τηλεδιάσκεψη ο Αμίν Νάσερ.
Την ίδια μέρα, το διυλιστήριο του Ruwais στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – το μεγαλύτερο στη Μέση Ανατολή – δέχτηκε πλήγμα από drone και ανέστειλε τη λειτουργία του. Η Σαουδική Αραβία, το μεγαλύτερο διυλιστήριο της οποίας, το Ras Tanura της Aramco, είχε δεχτεί χτύπημα λίγες μέρες πριν, έχει μειώσει την παραγωγή της κατά 2,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Σε μεγάλες μειώσεις έχουν προχωρήσει επίσης το Ιράκ και το Κουβέιτ. Οι εξαγωγές του Ιράν, εν τω μεταξύ, φαίνεται ότι έχουν αυξηθεί οριακά από τα χαμηλά επίπεδα προς της έναρξης του πολέμου, χάρη στον έλεγχο που ασκεί το καθεστώς επί των Στενών.
Η διεθνής τιμή του πετρελαίου τη Δευτέρα ξεπέρασε καλπάζοντας τα 100 δολάρια ανά βαρέλι και άγγιξε τα 120 δολάρια, σε ένα από τα μεγαλύτερα ημερήσια άλματα που έχουν καταγραφεί ποτέ. Αργότερα, το σχόλιο του Τραμπ ότι περί επικείμενης λήξης του πολέμου οδήγησε σε σημαντική πτώση της τιμής, η οποία σταθεροποιήθηκε γύρω στα 90 δολάρια.
Η ανακοίνωση χθες των μελών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας (IEA), μίας ομάδας δυτικών χωρών και των συμμάχων τους, ότι θα διαθέσουν στην αγορά 400 εκατομμύρια βαρέλια στρατηγικών αποθεμάτων (όγκο υπερδιπλάσιο από αυτόν που διατέθηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία), είχε σκοπό να ωθήσει περαιτέρω προς τα κάτω την τιμή. Κι όμως, σήμερα το πρωί η τιμή του Brent ξεπέρασε και πάλι τα 100 δολάρια, καθώς η αγορά γνωρίζει ότι ακόμα και αυτή η παρέμβαση θα αποδειχθεί ανεπαρκής αν τα Στενά παραμείνουν απροσπέλαστα για περισσότερες από τρεις-τέσσερις εβδομάδες.
Γενικότερα, έχοντας ανοίξει ο Κουτί της Πανδώρας, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν μπορεί πλέον να καθορίσει το χρονοδιάγραμμα της επιστροφής στην κανονικότητα. Το καθεστώς στην Τεχεράνη, έχοντας δεχθεί τέσσερις επιθέσεις μέσα σε δύο χρόνια από το Ισραήλ (τις δύο με τη συμμετοχή των ΗΠΑ), έχει κάθε λόγο και μετά το τέλος των βομβαρδισμών να συνεχίσει να αξιοποιεί τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, ως μέσο αποτροπής αλλά και για να προκαλεί πολιτικό πονοκέφαλο στον Τραμπ. Μπορεί οι βομβαρδισμοί να σταματήσουν σε λίγες εβδομάδες ή και μέρες, αλλά η διαταραχή της ναυσιπλοΐας να διαρκέσει μήνες – ενδεχομένως ως τον προσεχή Νοέμβριο, για να κάνει τη μέγιστη δυνατή εκλογική ζημιά στον Τραμπ και στους Ρεπουμπλικανούς.
Ο ΠΟΥΤΙΝ ΠΕΡΙΧΑΡΗΣ. Αν στους μέχρι στιγμής χαμένους συγκαταλέγονται οι χώρες του Περσικού, οι μεγάλοι αγοραστές πετρελαίου της περιοχής στην Ασία και η Ευρώπη, ο μεγάλος κερδισμένος, μετά το Ισραήλ, είναι σίγουρα ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Κατ’ αρχήν, η μεγάλη αύξηση στη διεθνή τιμή του πετρελαίου, αλλά και ο αποκλεισμός του Περσικού από την παγκόσμια αγορά, συνιστά τεράστιο διπλό όφελος για τη Μόσχα, που τους τελευταίους μήνες του 2025 έβλεπε τα έσοδά της από τις εξαγωγές πετρελαίου να μειώνονται σταθερά.
Τώρα, διαβάζουμε ότι η Κίνα – που αποτελούσε τον προορισμό σχεδόν του συνόλου της ιρανικής παραγωγής πετρελαίου – σκοπεύει να αυξήσει τις αγορές ρωσικού πετρελαίου. Η Ινδία, που υπό αμερικανική πίεση μείωνε την εξάρτησή της από τις ρωσικές εξαγωγές, έλαβε εξαίρεση 30 ημερών από την Ουάσιγκτον και αγόρασε μέσα σε λίγες μέρες 30 εκατομμύρια βαρέλια ρωσικού αργού που ήταν ήδη φορτωμένα σε δεξαμενόπλοια.
Και ο Τραμπ θέλει να κάνει κι άλλες εξυπηρετήσεις για τον αγαπημένο του ισχυρό άνδρα. Τη Δευτέρα, μετά την πρώτη του συνομιλία με τον Πούτιν φέτος, δήλωσε ότι «έχουμε κυρώσεις σε ορισμένες χώρες» και ότι «θα αποσύρουμε αυτές τις κυρώσεις» για να επανέλθει η ισορροπία στη διεθνή αγορά πετρελαίου.
Οι δηλώσεις προκάλεσαν την αντίδραση της Ε.Ε., με τον επίτροπο Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόφσκις να χαρακτηρίζει «αυτό-υπονομευτική» οποιαδήποτε κίνηση χαλάρωσης των κυρώσεων κατά της Μόσχας. Υπενθυμίζεται ότι οι Βρυξέλλες πασχίζουν από τις αρχές του περασμένου μήνα να πετύχουν ομοφωνία για το 20ό πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, στο επίκεντρο του οποίου βρίσκεται η απαγόρευση παροχής ναυτιλιακών υπηρεσιών σε πλοία που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο.
Πέρα από την κίνηση προς χαλάρωση των κυρώσεων, η ευρεία χρήση αμερικανικών αντιπυραυλικών συστημάτων στη Μέση Ανατολή προφανώς μειώνει τη διαθεσιμότητά τους για την Ουκρανία, βοηθώντας και με αυτόν τον τρόπο το Κρεμλίνο.
Αυτά ενώ την Παρασκευή διέρρευσε στον αμερικανικό Τύπο ότι η Μόσχα παρέχει πληροφορίες στο ιρανικό καθεστώς που το διευκολύνουν να πλήττει αμερικανικούς στόχους. (Ερωτηθείς επ’ αυτού, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου σχολίασε, αδιανόητα, ότι «δεν έχει σημασία».) Και ενώ η Ουκρανία, που εξακολουθεί να χτυπιέται αλύπητα από το Ρώσο εισβολέα, έστειλε αναχαιτιστικά drones και ομάδα ειδικών για τη προστασία αμερικανικής βάσης στην Ιορδανία.
Πολλά μπορούν να αλλάξουν, προφανώς. Αλλά αν η Ρωσία βγει από αυτόν τον πόλεμο με αυξημένα πετρελαϊκά έσοδα και λιγότερους περιορισμούς στις εξαγωγές, αν το ιρανικό καθεστώς επιβιώσει, και αν ο Τραμπ παρασυρθεί σε μία περιπέτεια διαρκείας, που θα κοστίσει στις ΗΠΑ βαριά σε αίμα, πόρους και φήμη, ο Πούτιν θα έχει κάθε λόγο να πανηγυρίζει.
Επιστρέφουμε, εν καιρώ πολέμου πλέον, στην υπόθεση – πιθανώς κρίσιμη για το ίδιο το μέλλον της ανθρωπότητας – της εταιρείας Τεχνητής Νοημοσύνης Anthropic και του Πενταγώνου. Τη Δευτέρα, η Anthropic προσέφυγε κατά της απόφασης του Πενταγώνου να την χαρακτηρίσει «κίνδυνο εφοδιαστικής αλυσίδας» εξαιτίας των περιορισμών που ήθελε να θέσει στη χρήση των ευφυών εργαλείων της από τις ένοπλες δυνάμεις (μη χρήση για μαζικές παρακολουθήσεις, μη χρήση για φονικές επιχειρήσεις χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση). Η συμπερίληψη στη μαύρη αυτή λίστα, που μέχρι πρότινος αφορούσε εταιρείες αντιπάλων των ΗΠΑ, όπως την Huawei, ουσιαστικά αποκλείει την εταιρεία από την παροχή υπηρεσιών στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις.
Την Τρίτη πήρε θέση υπέρ της Anthropic η Microsoft – από τους μεγαλύτερους προμηθευτές του αμερικανικού Δημοσίου, αλλά και μέτοχος, με μερίδιο αξίας 5 δισ. δολαρίων, του αναδυόμενου γίγαντα της TN – καταθέτοντας σχετικό δικαστικό υπόμνημα. O CEO της Microsoft, Σάτια Ναντέλα, όπως υπενθυμίζει ο Άντριου Ρος Σόρκιν, έχει αποφύγει τις πολλές επαφές με τον Ντόναλντ Τραμπ, σε αντίθεση με τους ομολόγους του της Big Tech, ενώ αρνήθηκε να απολύσει κορυφαίο στέλεχος της εταιρείας που είχε υπηρετήσει στον Λευκό Οίκο του Μπάιντεν, παρά τη δημόσια απαίτηση του πρόεδρου. H Microsoft είχε επίσης πέρυσι διακόψει τη συνεργασία της με νομικό γραφείο που συμμορφώθηκε με τις απαιτήσεις υποταγής του Τραμπ και το αντικατέστησε με ανταγωνιστές επέλεξαν να προσφύγουν κατά των επίμαχων εκτελεστικών διαταγμάτων.
$3,60
Αυτή ήταν χθες η μέση τιμή της αμόλυβδης ανά γαλόνι (ένα γαλόνι ισοδυναμεί με περίπου 3,875 λίτρα) στις Ηνωμένες Πολίτες. Η τιμή έχει αυξηθεί κατά 22% σε σχέση με έναν μήνα νωρίτερα, εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν. Ο Τραμπ αφιέρωσε αρκετή ώρα στην πρόσφατη ομιλία του για την Κατάσταση της Ένωσης στην χαμηλή τιμή της βενζίνης, γνωρίζοντας ότι αποτελεί κρίσιμο παράγοντα καθορισμού της εκλογικής συμπεριφοράς.
ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ
ΣΤΟ PAX TRUMPIANA.
«Ο πρόεδρος Τραμπ μοιάζει να παρερμήνευσε πολλαπλώς την αντίδραση του ιρανικού κράτους. Πρώτον, θεώρησε ότι η δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη θα σήμαινε τον αποκεφαλισμό του καθεστώτος και την αδυναμία του να αντιδράσει. Δεύτερον, υποτίμησε τη δυνατότητα του Ιράν να πλήξει αμερικανικές βάσεις και συμφέροντα στην περιοχή – στο Μπαχρέιν, το Κατάρ, το Άμπου Ντάμπι, το Ντουμπάι. Τρίτον, υποτίμησε τη θέληση του Ιράν να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, οδηγώντας σε εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου. Πίστευε ότι η αντίσταση των Ιρανών θα καμφθεί πιο εύκολα – και έκανε λάθος».
ΜΕΧΡΑΝ ΚΑΜΡΑΒΑ, Καθηγητής Διακυβέρνησης, Πανεπιστήμιο Georgetown – Κατάρ
❗Ο Γιάροσλαβ Τροφίμοφ της Wall Street Journal αναλύει πώς διαψεύστηκαν οι προσδοκίες αμφότερων των αντιμαχόμενων μερών στην επίθεση κατά του Ιράν
❗Οι New York Times αποκαλύπτουν τα προκαταρκτικά ευρήματα έρευνας του Πενταγώνου που δείχνουν ότι ευθύνονται οι ΗΠΑ για το φονικό χτύπημα κατά του σχολείου θηλέων στο Μινάμπ
❗Ένα ενδιαφέρον κείμενο στο Substack για το πώς η αμερικανική επίθεση στο Ιράν αποτελεί την αποθέωση του επιχειρησιακού, που «καταβροχθίζει» όχι μόνο τη στρατηγική, αλλά και ακόμα την εφαρμοζόμενη πολιτική
❗Ο Εντ Λους προβλέπει ότι ο Τραμπ σύντομα θα σφυρίξει τη λήξη του πολέμου, αλλά ότι η ζημιά στη φήμη της Αμερικής θα είναι διαρκείας
❗To Economist περιγράφει το πόσο περίπλοκο θα ήταν για τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις να παρέχουν προστασία σε δεξαμενόπλοια στα Στενά του Ορμούζ
❗Το χθεσινό επεισόδιο του Odd Lots εστιάζει στην τεράστια κρίση στην παγκόσμια προμήθεια λιπασμάτων που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στο Ιράν
❗Ο Φρεντ Πλάιτγκεν βρίσκεται μέσα στο Ιράν και στέλνει ανταποκρίσεις στο CNN – αξίζει να παρακολουθήσετε τον λογαριασμό του στο X
